poniedziałek, 20 styczeń 2014 07:53

Stanisław Niewiński: Jak rządzić najludniejszym państwem globu? (recenzja)

Oceń ten artykuł
(3 głosów)

partia_sekret_swiat

  Stanisaw Niewiński

Recenzja: Richard McGregor, Partia. Sekretny świat komunistycznych władców Chin, przekład Marek Król, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013, 336 ss.

W połowie listopada 2013 r. miało miejsce w Chinach III Plenum XVIII Zjazdu Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin (dalej: KPCh). Podczas tego wydarzenia w Pekinie pojawiło się większość przedstawicieli politycznej i gospodarczej elity Chińskiej Republiki Ludowej (dalej: ChRL) na czele z przewodniczącym Xi Jinpingiem oraz premierem Li Keqiangiem. W wyniku plenum przedstawiono kolejny pakiet reform, mających na celu dalszą modernizację społeczno-gospodarczą Chin. Ustalenia III Plenum będą najważniejszym kierunkowskazem w polityce wewnętrznej dla chińskich przywódców w ciągu obecnej dekady.

Zjazd Komunistycznej Partii Chin zbiegł się w pewnym stopniu w czasie z pojawieniem się na polskim rynku wydawniczym jednej z najważniejszych współcześnie książek o polityce chińskiej. Nastąpiło wyczekiwane od pewnego czasu wydanie w naszym kraju pracy Richarda McGregora Partia. Sekretny świat komunistycznych władców Chin. Książka została wydana w Polsce dzięki staraniom Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Richard McGregor jest pochodzącym z Australii dziennikarzem. Przez lata współpracował z gazetą "The Australian". Pełnił funkcje korespondenta tego pisma w Azji Wschodniej: Chinach, Tajwanie oraz Japonii. Książka Partia. Sekretny świat komunistycznych władców Chin jest najważniejszą pracą autora o Państwie Środka.

Bardzo pozytywną stroną książki jest już jej układ. Ma on charakter problemowy. Poszczególne rozdziały usiłują wyjaśnić czytelnikowi, jak KPCh utrzymuje władzę nad najludniejszym krajem globu będącym ponadto drugą gospodarką świata. Odnoszą się do istotnych elementów składowych życia politycznego i gospodarczego współczesnych Chin. Richard McGregor poświęca pierwszy rozdział opisaniu relacji pomiędzy partią i państwem. Rozdział drugi ukazuje meandry funkcjonowaniu kadr partyjnych. Łącznie dwa rozdziały przedstawiają zagadnienie kohabitacji partii komunistycznej z w znacznym stopniu urynkowioną gospodarką. W książce znajdują się również rozdziały poświęcone problematyce korupcji, kwestii regionalizacji w ChRL oraz relacjom pomiędzy partią i armią. Ostatni rozdział ukazuje zagadnienie kontroli i posługiwania się przez KPCh historią do swoich celów politycznych.

Szczególnie warte polecenia są te części książki, które omawiają kwestie współistnienie monokratycznego systemu politycznego o proweniencji komunistycznej z gospodarką kapitalistyczną. Richard McGregor polemizuje z licznymi mitami odnośnie modelu gospodarczego ChRL. Często spotykanym w tym kontekście błędem jest nazywanie gospodarki chińskiej mianem liberalnej, tudzież neoliberalnej. Stosowanie takiej terminologii w stosunku do ChRL świadczy o dalekim niezrozumieniu istoty jej życia gospodarczego. Autor książki prezentuje liczne argumenty przeciwko wymienionym powyżej obiegowym opiniom. Opisuje potęgę sektora państwowego. Wiele największych przedsiębiorstw w Chinach jest własnością państwa. Również dynamicznie rozwijający się sektor prywatny nie jest pozbawiony kontroli ze strony aparatu państwowego. W dużej części prywatnych przedsiębiorstw funkcjonują komórki partyjne. Skale zjawisk obrazuje chociażby sytuacja kancelarii prawnych w Chinach – 95% z nich posiada komórki KPCh, które mogą decydować o m.in. kwestiach związanych z zarobkami. Także w miejscowości Wenzhou – jeden z mateczników prywatnego biznesu w Chinach – większość liczących się biznesmenów posiada w swoich firmach komórki partyjne. Richard McGregor stwierdza, iż nawet 80% gospodarki w tym kraju może znajdować się pod wpływem państwa. W rezultacie z opisów autora dotyczących gospodarki chińskiej, wyłania się zdecydowanie obraz kapitalizmu państwowego.

Największa wada książki Richard'a McGregor'a dotyczy nie tego, co się w niej znajduje, ale to czego w niej zabrakło. Autor dokonał bardzo kompleksowej analizy funkcjonowania partii komunistycznej i jej roli we współczesnych Chinach. Tym większy niedosyt wywołuje brak większej refleksji o naturze prognostycznej. Logiczną konsekwencją przedstawionego w książce materiału powinna być próba ekstrapolacji przyszłości rządów KPCh. Wokół tej kwestii pojawia się wiele pytań. Czy partia utrzyma władzę? Jeśli nie, to jak może ją utracić: dobrowolnie, czy w wyniku rewolucji? Można zastanowić się także nad innego typu prognozami. Jeśli system stworzony za Wielkim Murem przez Deng Xiaopinga i jego następców jest trwały, to czy stanowi wyzwanie dla systemu demoliberalnego? W ostatnich latach często pojawiają się dyskusje nt. zagadnienia Modelu Chińskiego, bądź Konsensusu Pekińskiego. Czy stanowią one alternatywę dla politycznych i gospodarczych rozwiązań świata euro-amerykańskiego? Jednakże do powyższych wątków autor nie zdecydował się odnieść. Jest to jedyny poważniejszy defekt książki, wszelako pozostawia uczucie braku przysłowiowej kropki nad "i".

Podsumowując, należy stwierdzić, że książka Partia. Sekretny świat komunistycznych władców Chin jest obowiązkową pozycją dla wszystkich osób interesujących się problematyką chińską. Stanowi również interesującą lekturę dla czytelników nie zajmujących się Chinami na co dzień, ale chcących dowiedzieć się czegoś o życiu politycznym tego państwa.

Pozycja do nabycia w księgarni internetowej Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego

Czytany 6391 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04