piątek, 03 styczeń 2014 09:39

Piotr Kłos: Geopolityka konfliktów na obszarze poradzieckim

Oceń ten artykuł
(1 głos)

alegucka-geopolityczne-uwarunkowania

  Piotr Kłos

Recenzja: Agnieszka Legucka, Geopolityczne uwarunkowania i konsekwencje konfliktów zbrojnych na obszarze poradzieckim, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2013, 406 ss.

Geopolityka to pojęcie coraz powszechniej stosowane, które bardzo często używane jest w celu wytłumaczenia zjawisk politycznych występujących na arenie międzynarodowej. Śledząc zachodzące zmiany i posunięcia poszczególnych podmiotów, zarówno państw, jak i organizacji międzynarodowych można postawić tezę, że wszystkie decyzje tyczące spraw międzynarodowych, w swym podłożu zawierają grę, która nazywa się geopolityka. Autora recenzowanej pracy, dr Agnieszka Katarzyna Legucka jest specjalistką z zakresu bezpieczeństwa międzynarodowego, która w swoim dorobku posiada wiele publikacji, w których wielokrotnie podejmowała się badania i oceny w zakresie polityki wschodniej, szczególnie poświęcając swoją uwagę problematyce obszarów poradzieckich. Omawiana publikacja wydaje się być zebraniem, oceną i podsumowaniem dotychczasowej pracy autorki oraz próbą dowiedzenia, że wykorzystanie paradygmatu geopolitycznego do badań nad współczesnymi konfliktami zbrojnymi może wzbogacić naukę o bezpieczeństwie. Czy tak faktycznie jest? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy koniecznie zapoznać się z recenzowaną publikacją.

Jak wskazuje sam tytuł książki, pozycja została poświęcona geopolityce oraz konfliktom zbrojnym, postrzeganym przez pryzmat ich uwarunkowań i konsekwencji, nie tylko w kwestii krajów znajdujących się na obszarze poradzieckim, ale również ich relacjom względem polityki globalnej, w której ważna rola przypada zarówno pojedynczym państwom, takim jak Stany Zjednoczone, Turcja, czy Iran, ale również organizacjom międzynarodowym –  regionalnym i globalnym.

Należy zauważyć, że książka A. Leguckiej nie jest typową pracą poświęconą przedstawieniu i opisowi danej sytuacji, a obfituje w wiele tez i opinii, które poparte lub falsyfikowane są przez samą autorkę, która, przytaczając odpowiednie przykłady historyczne, wydarzenia i decyzje polityczne oraz odwołując się do kanonu klasyków geopolityki, jak również znakomitych badaczy i naukowców, prezentuje wielopłaszczyznowy punkt widzenia. Autorka wykazała się również wysoką sprawnością pisarstwa naukowego, bowiem argumentuje swoje tezy wykorzystując trudny, typowo naukowy język, lecz mimo to, przytaczane wywody prowadzone są w sposób zwięzły, zrozumiały i jasny w odbiorze nawet dla przeciętnego czytelnika.

Na uwagę zasługuje dogłębna analiza pojęcia geopolityki, które intuicyjnie używane jest coraz częściej, bez odpowiedniej refleksji nad jego znaczeniem. W omawianej pracy dokonano analizy etymologicznej oraz przedstawiono ewolucję w rozumieniu i postrzeganiu geopolityki. Jednym z przedstawionych wniosków, będących wynikiem prowadzonych badań jest reorientacja geopolityki i zastosowanie jej nie tylko do analizy sprzężeń między podmiotami o charakterze globalnym, ale również regionalnym i lokalnym. W toku prowadzonych wywodów, badaczka stawia kluczową tezę dla całej pracy, mianowicie, wykorzystanie paradygmatu geopolitycznego do badań nad współczesnymi konfliktami zbrojnymi może wzbogacić naukę o bezpieczeństwie o nowe spojrzenie na czynnik geograficzny.

Wybór obszaru poradzieckiego nie jest przypadkowy, bowiem, jak stwierdza autorka, to właśnie w Rosji geopolityka przeżywa swój renesans, a Rosjanie w swoim myśleniu i postępowaniu odwołują się do klasyków strategii. To w Rosji geopolityka stała się filarem prowadzonej polityki międzynarodowej i stanowi fundament podejmowanych działań wobec podmiotów zewnętrznych, przy zastosowaniu całej gamy działań zarówno z zakresu hard power, czyli głównie z wykorzystaniem narzędzia siły, jak i soft power, która określana jest stopniem atrakcyjności danego modelu lub siłą przyciągania.    

A. Legucka, przedstawiając uwarunkowania konfliktów, występujących na obszarze poradzieckim, trafnie zauważyła, że geopolityka nie jest przestrzenią jednopłaszczyznową. Obecna jest na wielu poziomach – globalnym, regionalnym i lokalnym, które to wzajemnie się na siebie nakładają. Jak trafnie zauważono, osią niezgody wśród narodów, zamieszkujących obszar poradziecki, od zawsze pozostają kwestie kulturowe, które stanowią zarzewie wszystkich konfliktów.

Bardzo interesująca jest również część poświęcona roli i zaangażowania organizacji międzynarodowych w proces pokojowy na omawianym obszarze. Autorka w sposób dobitny wyjaśnia na czym polega bezradność i bezwład organizacji międzynarodowych wobec konfliktów, wskazując na polityczne podłoże podejmowanych decyzji oraz wewnętrzną sprzeczność w ramach poszczególnych organizacji, spowodowaną różnymi interesami poszczególnych państw, tworzących dane organizacje. Wobec powyższego oraz braku zaangażowania podmiotów międzynarodowych w kwestie bezpieczeństwa obszaru poradzieckiego, naturalną decyzją wydaje się wzięcie spraw, związanych z bezpieczeństwem i zachowaniem lub nawet poszerzeniem rosyjskich sfer oddziaływania, zwanych „bliską zagranicą”.

Główną osią wokół, której rozgrywa się sytuacja na obszarze poradzieckim jest Rosja. To Rosja rozdaje karty i stara się realizować swoje cele, do których autorka zaliczyła przede wszystkim: zapewnienie bezpieczeństwa państwa, umocnienie pozycji i prestiżu międzynarodowego, jak i wzrost siły państwa. Zgodnie z tym, co zaprezentowała A. Legucka, rozpatrując każdy z tych celów, należy wskazać, że Rosja sprawnie realizuje założenia polityki bezpieczeństwa. Pomimo pewnych czynników, które stanowią niewielką przeszkodę, takich jak nieuchronność przed zamachami terrorystycznymi, czy wejście w sojusze z takimi państwami jak Iran, czy Armenia, Rosja okazała się sprawnym państwem, które w sposób właściwy realizuje założone cele.

Podsumowując, należy wskazać, że konflikty na obszarze poradzieckim stanowią bardzo poważny problem dla najmniejszych państw-uczestników biorących w nich udział. Zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio stają się one ofiarami wielkiej gry, polityki globalnej prowadzonej przez Rosję. Wewnętrzne spory, będące często wynikiem poglądów na politykę prowadzoną względem Rosji, jak i spraw związanych z innymi państwami, które mimowolnie wciągane są w konflikty, stają się istotnym zagrożeniem dla całego regionu.

Książka napisana przez A. Legucką stała się „mapą drogową”, która pozwala zrozumieć kręte drogi stosunków międzynarodowych obszaru poradzieckiego, jak i meandry polityki, prowadzonej przez Rosję, w skali regionalnej i globalnej. Każdy sięgnąwszy po tę pozycję, po przeczytaniu której, przyzna z satysfakcją, że warto było poświęcić kilka wieczorów, aby poznać świeże spojrzenie na kwestie związane z polityką rosyjską. Warto powtórzyć, że istotnym walorem pracy jest również, obecny na początku publikacji, wywód dotyczący pojęcia geopolityki. Autorka potwierdza, że użycie paradygmatu geopolitycznego do badań nad współczesnymi konfliktami zbrojnymi istotnie wzbogaca naukę o bezpieczeństwie o nowe spojrzenie na czynnik geograficzny. Z całym przekonaniem rekomenduję książkę „Geopolityczne uwarunkowania i konsekwencje konfliktów zbrojnych na obszarze poradzieckim” jako godną uwagi i wartą przeczytania pozycję.

Książka do nabycia w księgarni internetowej Wydawnictwa Difin.

Czytany 4906 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04