wtorek, 08 maj 2012 08:05

Marcin Domagała: Pytanie o wschodnie imperium

Oceń ten artykuł
(1 głos)

Cimek1


  Marcin Domagała

Recenzja: Gracjan Cimek, Rosja. Państwo imperialne?, Gdynia 2011, Wydawnictwo Akademickie AMW, 330 ss.

Umysłem Rosji nie zrozumiesz – ten słynny wers z wiersza rosyjskiego poety i filozofa Fiodora Iwanowicza Tiutczewa zdaje się w sposób doskonały odzwierciedlać nastawienie wszystkich tych, którzy, starając się poznać i pojąć Rosję, dostrzegają w niej istne zatrzęsienie paradoksów. Jak pokazuje historia – zrozumienie Rosji i Rosjan nie jest zadaniem łatwym i  prostym. Z jednej bowiem strony mamy do czynienia z państwem, które wydało na świat tak znamienitych pisarzy i artystów jak Lew Tołstoj, Nikołaj Gogol, czy Piotr Czajkowski, którego drugie pod względem wielkości miasto – Sankt-Petersburg, zwane Wenecją Północy, zachwyca wyobraźnię choćby olbrzymim bogactwem Ermitażu, z drugiej zaś z państwem o obliczu mrocznym, ojczyźnie Iwana Groźnego, Katarzyny Wielkiej,  czy wreszcie rewolucji bolszewickiej... Jednym słowem – mocarstwem, którego to mrocznego „blasku” polska państwowość doświadczała nie raz w ciągu przynajmniej ostatnich trzech stuleci. Stąd też spojrzenie na Rosję jest niejednoznaczne i to właśnie czyni ten kraj tak fascynującym.

 

Omawiana pozycja jest pracą doktorską Gracjana Cimka, badacza młodego pokolenia, obecnie adiunkta na Akademii Marynarki Wojennej, pisaną w dużej mierze, co z resztą sam autor przyznaje, z perspektywy 2008 r. To, co jednak cały czas pozostaje w recenzowanej pozycji aktualne, to wyważone spojrzenie na państwo rosyjskie, dostrzegające bogactwo jego złożoności nie tylko w prostym dualizmie wad i zalet, ale przede wszystkim starające się odpowiedzieć na pytanie, nie tylko jaka jest Rosja, ale również czym jest Rosja.

Praca została podzielona na sześć rozdziałów. W pierwszym został omówiony kontekst globalizacyjny współczesnego państwa rosyjskiego. Autor umiejętnie wskazał funkcjonujące sprzeczności tego zjawiska na przykładzie Rosji, a także podał ciekawe przykłady na dowód, że globalizacja nie posiada jednego wymiaru i jednej „twarzy”. Udowodnił, że przeciwstawiać się skutecznie wielu objawom globalizacji mogą nie tylko ruchy społeczne, ale i państwa, z nadzieją na powodzenie i pozytywne ukierunkowanie. Drugi rozdział badacz poświęcił geografii tego największego państwa świata. Umiejętnie zobrazował geopolityczne dylematy, jaki stoją przed władzami na Kremlu, a przede wszystkim zarysował uwarunkowania, tworzące rosyjską potęgę surowcową.

Niezwykle ciekawie przedstawia się kolejny, trzeci rozdział, który oddaje znaczenie religii prawosławnej. Gracjan Cimek umiejętnie udowadnia w jaki sposób prawosławie tworzy specyfikę cywilizacyjno-kulturową Rosji. Wskazuje m.in. przyczyny silnych związków tego odłamu chrześcijaństwa z rosyjskim ośrodkiem władzy wykonawczej, a także jego doktrynalną specyfikę i oddziaływanie psychologiczne na rosyjską tożsamość, czy wreszcie wymiar duchowy. Zdaniem autora, dopiero zrozumienie roli religii w rosyjskim społeczeństwie pozwala otworzyć drzwi na dalsze rozumienie rosyjskiego charakteru – zarówno w wymiarze personalnym dla poszczególnych jednostek, jak i ogólnym – dla całego narodu. To z tego członu pracy i zawartych w nim wyjaśnień w dużej mierze wynika kolejna część, poświęcona tzw. rosyjskiej idei, czyli filozoficznemu zamysłowi, który kształtował zarówno państwo, jak i narodowość rosyjską. Ta specyficzna dla Rosji ideologia do tej pory stanowi podstawę istnienia i funkcjonowania państwa i narodu rosyjskiego, mimo, że jej wpływ na co dzień często nie jest świadomie odczuwalny przez przeciętnych Rosjan.

Ostatnie dwa rozdziały zostały poświęcone zagadnieniu wpływu, jaki na obecny kształt państwa rosyjskiego wywiera wciąż aktywny prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin, a także aktualnym odniesieniom do bieżącej polityki.

Wielką zaletą opracowania jest bogata rosyjska baza źródłowa, która tym samym daje interesujące odniesienie wobec dociekań charakterystycznych chociażby dla anglosaskiej metodyki badawczej – krytyki innych narodów, państw lub cywilizacji w odniesieniu do przekonania o wyższości własnego poziomu rozwoju materialnego i społecznego. W swojej pracy Cimek nie wartościuje Rosji, lecz stara się zrozumieć, czym tak naprawdę jest Rosja, co w niej jest charakterystycznego i wyjątkowego. Pozostając dalekim od negatywnej krytyki, rysuje jej obraz bez płytkich zarzutów bądź pochwał. Wskazuje na jej słabe punkty i podatności wobec panujących trendów globalnych, ukazując drogę, która doprowadziła ten kraj do obecnego momentu dziejowego w określonym otoczeniu kulturowym. Stawia tym samym państwo rosyjskie w kontekście cywilizacyjnym na równi z innymi narodami, które owocnie budowały własne państwa. Dla Gracjana Cimka Rosja nie jest państwem upadłym, ale państwem, które przechodzi ewolucję według określonych schematów, zgodnych z suwerennymi decyzjami. Nie waha się przy tym wskazywać działań innych mocarstw, dla których Rosja jest konkurencją. Dopiero na tak przygotowanym gruncie stawia własne opinie i buduje własne konstrukty myślowe, które wskazują czytelnikowi właściwą drogę w kierunku wyciągnięcia własnych wniosków.

Książka Gracjana Cimka nie jest jednak pozycją pozbawioną wad. Nie wolno bowiem zapominać, że jest to publikacja naukowa, co stanowi niewątpliwie istotną barierę dla jej szerszego odbioru. Drugą istotną wadą jest fakt wydania jej przez cenione wydawnictwo, funkcjonujące przy jednej z czołowych uczelni wojskowych w Polsce, ale tym samym ograniczone w odbiorze swoich publikacji. Tymczasem tego rodzaju pozycji niezwykle brakuje na szerszym, wręcz popularnonaukowym rynku wydawniczym. Kilka niewielkich zmian o charakterze językowym, kilka ilustracji, połączonych z twardą okładką – mogłoby w tysiącach egzemplarzy z powodzeniem konkurować z tak nachalnie prezentowanymi, na polskim rynku wydawniczym, publikacjami autorów zachodnich, zadając kłam ich arcyzachodniemu, a tym samym obarczonemu poważnymi błędami natury subiektywnej, poglądowi na Rosję.

Wracając do pytania tytułowego, czy zdaniem autora Rosja zatem jest państwem imperialnym – tutaj nie ma łatwej odpowiedzi. Nie zmienia to faktu, że książka dr Gracjana Cimka wskazuje właściwą drogę w zrozumieniu tego zagadnienia. Powinni z nią zapoznać się wszyscy Ci, którzy wychowani na zachodnich autorach, mimo wszystko szukają nowych informacji i nowego podejścia w zdobywaniu wiedzy o tym kraju. Kreowany dotychczas czarno-biały obraz tego państwa, jest bowiem nadzwyczaj ubogi.

Pozycja do nabycia w księgarni internetowej Wydawnictwa.

Czytany 5064 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04