poniedziałek, 28 luty 2011 07:32

Łukasz Reszczyński: Z dziejów miękkiego podbrzusza Europy

Oceń ten artykuł
(0 głosów)

balkanykonfknig  Łukasz Reszczyński

Renenzja: M. Dymarski, Konflikty na Bałkanach w okresie kształtowania się państw narodowych w XIX i na początku XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2010, ss. 303.

Okres przełomu XIX i XX wieku na Bałkanach w sposób zdecydowanie najbardziej klarowny pokazuje złożoność i mnogość mechanizmów geopolitycznych rządzących tym regionem.

Tematyka podjęta przez Mirosława Dymarskiego, o ile z racji pola badawczego nadal pozostaje swoistą egzotyką w polskiej historiografii, to jednak doczekała się już kilku opracowań [1]. Autor podjął się dość karkołomnego zadania, gdyż okres ten w historii regionu bałkańskiego jest jednym z najbardziej intensywnych i zmiennych pod względem wydarzeń polityczno-społecznych. W tym przypadku wciąż aktualne pozostaje słynne stwierdzenie Winstona Churchilla (które autor również cytuje), mówiące o tym że Bałkany od zawsze produkowały więcej historii niż same był w stanie jej przetrawić.

 

Konstrukcja pracy podzielona została na cztery, chronologiczne rozdziały. Pierwszy z nich, stanowiący swoiste preludium do dalszych rozważań, obejmuje charakterystykę poszczególnych państw bałkańskich na początku i w połowie XIX wieku. Rozdział drugi dotyczy głównie wojny rosyjsko-tureckiej z lat 1876-1877, oraz okresu jej dalekosiężnych i poważnych skutków dla państw bałkańskich oraz samej Turcji. Trzeci rozdział stanowi wprowadzenie do rozdziału ostatniego, traktującego o przebiegu działań polityczno – wojskowych podczas tzw. wojen bałkańskich w latach 1912-1913.

Jak już wspomniano temat geopolitycznej egzystencji narodów bałkańskich na przełomie XIX i XX wieku doczekał się już dość solidnych opracowań w Polsce, co na pozór poddaje w wątpliwość cel tworzenia kolejnej tego typu pracy. Książka Mirosława Dymarskiego została jednak wzbogacona o liczne spostrzeżenia autora, który dokonywał badań w terenach opisywanych zdarzeń. Tego typu uwagi, charakteryzujące konkretne regiony działań zbrojnych, z uwzględnieniem ich geografii są niezwykle istotne dla czytelnika, ponadto znacznie wzbogacając wiedzę na temat tych wydarzeń. Element ten niewątpliwie wyróżnia pracę Mirosława Dymarskiego spośród polskiej literatury tego tematu. Sporym atutem pracy jest również bogata bibliografia. Liczne wśród nich opracowania anglojęzyczne (a także bułgarskie, serbskie i oczywiście polskie) znacznie podnoszą wartość pracy, wprowadzając do ogólnej wiedzy wiele istotnych szczegółów.

Opracowanie Mirosława Dymarskiego wnosi istotny wkład w polskie badania nad historią Półwyspu Bałkańskiego. Ten specyficzny region posiada swoją unikalną wartość dla bezpieczeństwa całego kontynentu europejskiego. Mimo tego, nie tylko zresztą w Polsce, historia państw bałkańskich nadal pozostaje marginalną pozycją w historiografii, co niestety przekłada się na wciąż niski poziom zrozumienia geopolitycznych meandrów rządzących regionem. W czasach współczesnych taka wiedzy jest zwłaszcza potrzebna, zważywszy choćby na wciąż istotne zaangażowanie Unii Europejskiej na półwyspie. Jak już wspomniano, przełom XIX i XX wieku stanowi najbardziej klarowny obraz funkcjonowania mechanizmów geopolitycznych zarówno państw bałkańskich, jak i wpływów na ich poczynania ze strony europejskich mocarstw. Ich zaangażowanie na Bałkanach przechodzi okresy różnej intensywności, jednak od wieków interesy Rosji, Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch,  Niemiec i Turcji (współcześnie do tego grona zaliczyć należałoby również Stany Zjednoczone, jednak charakter ich obecności na Bałkanach jest tymczasowy) pozostają wciąż zauważalne w regionie. Gruntowne przestudiowanie tej wiedzy oraz wychwycenie powtarzalności i stałości pewnych zachowań i procesów na Bałkanach z pewnością znacznie ułatwia analizowanie bieżącej sytuacji na półwyspie. Praca Mirosława Dymarskiego, choć ujęta w sposób dość ogólny, stanowi mimo wszystko swoisty podręcznik, stosowny zarówno dla osób dopiero rozpoczynających badanie regionu bałkańskiego, ale również dla zaawansowanych badaczy – będąc przydatnym kompendium.

Do minusów opracowania zaliczyć należy ostatni rozdział pracy, z subiektywnego punktu widzenia, niosący za sobą opis jednego z najważniejszych i najciekawszych wydarzeń [2]. Autor nie wyszedł w tym przypadku poza spotykany już w literaturze tematu schemat. Wydarzenia tzw. wojen bałkańskich z lat 1912-1913 potraktowane zostały w sposób bardzo ogólnikowy, niosący spory niedosyt wiedzy dla czytelnika. Pobieżnie potraktowano zwłaszcza kwestię szerszych geopolitycznych konsekwencji dwóch konfliktów zbrojnych, oraz ich wpływu na ogólne zaognienie politycznej sytuacji w Europie. Temat ten jest niezwykle ciekawy nie tylko z perspektywy geopolitycznej ale chociażby w ujęciu historii wojskowej – np. kwestia użycia po raz pierwszy lotnictwa w działaniach bojowych. Być może jednak zabieg ten był ze strony autora celowy, gdyż nie ulega wątpliwością, że kwestia ta mogłaby być śmiało podstawą dla kolejnego opracowania. Zdecydowanie in plus ocenić należy niezwykle ciekawy materiał fotograficzny dodany do pracy, a także pojawiające się liczne mapy (autorstwa żony autora), które w niezwykle intensywnych i zwrotnych działaniach zbrojnych na Bałkanach w tym okresie, znacznie ułatwiają orientację czytelnikowi.

___________________________________________
1 Zob. choćby: Tanty M., Bałkany w XX wieku: dzieje polityczne, Warszawa 2003, Tenże., Konflikty bałkańskie w latach 1878 – 1918, Warszawa 1968, Batowski H., Państwa bałkańskie 1800 – 1923: zarys historii dyplomatycznej i rozwoju terytorialnego, Warszawa 1938. Również w literaturze obcojęzycznej: Pavlović S.K., Istorija Balkana 1804 – 1945, Beograd 2004, Glenny M., The Balkans: nationalism, war and the great powers 1804 – 1999, New York 2001.  
2 Jako uzupełnienie tego tematu zob. choćby: Rabka R., Bałkany 1912-1913, Warszawa 2010, Giza A., Filipow K., Wojny bałkańskie 1912-1913, Białystok 2002.

Czytany 6433 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04