poniedziałek, 26 wrzesień 2011 07:35

Potęgi państw – projekt badawczy Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych

Oceń ten artykuł
(20 głosów)
logo  projekt programu: Marcin Domagała
model obliczeń: prof. dr hab. Mirosław Sułek
realizacja i koordynacja: Robert Kobryński projekt tabel: Krzysztof Kędzierski

Najnowsze wyniki programu badawczego "Potęgi państw", realizowanego przez Europejskie Centrum Analiz Geopolitycznych. Dane za lata 2000–2013 wraz komentarzem.

 
Marcin Domagała: Słowo wstępne

prof. dr hab. Mirosław Sułek: Komentarz metodologiczny do obliczeń potęgi (mocy) państw 

prof. dr hab. Mirosław Sułek:Globalny i regionalny układ sił w latach 2000–2011

prof. dr hab. Mirosław Sułek: Globalny i regionalny układ sił w latach 2000–2012

 

KOMENTARZ
do wyliczeń potęgi ogólnej państw za rok 2013 oraz za okres 2000–2013


Rok 2013 w stosunku do 2012

Co mówią wskaźniki potęgi ogólnej (dalej – potęgi) za rok 2013 w stosunku do 2012?

1) USA-Chiny

– potęga USA (ciągle pierwsze miejsce) drugi rok z rzędu nieznacznie wzrosła (do 143,58 milimirów, czyli o 0,43%) – w roku 2011 była najniższa w całym rozpatrywanym okresie, tzn. w latach 2000–2013;

– potęga Chin (od kilkunastu lat miejsce drugie) zauważalnie wzrosła (do 133,67 milimirów, o 5,35%), a różnica między nimi a USA po raz kolejny zmniejszyła się (do 9,91 milimirów, co mniej więcej odpowiada potędze Arabii Saudyjskiej lub Argentyny); w tej chwili można mówić o niemal dokładnej równowadze sił między USA a Chinami;

2) Pozostałe państwa – pierwsze 10 pozycji

– nieznacznie spadła potęga Indii, ale mimo to awansowała na 3. miejsce, gdyż z tego miejsca spadła Japonia po raz kolejny z rzędu – Japonia to kraj zapadający się;

– wszystkie kraje z pierwszej 17-tki utrzymały swoje pozycje (z wyjątkiem Japonii) przy nieznacznych zmianach potęgi;

– utrzymała się pozycja Niemiec i Francji, a ich potęga nawet nieznacznie wzrosła;

– Wielka Brytania utrzymała swoją 10. pozycję przy symbolicznym spadku jej potęgi;

– nastąpił symboliczny wzrost potęgi Rosji;

– nastąpił symboliczny spadek potęgi Kanady.

3) Potęga Polski 

– potęga Polski nieznacznie wzrosła, co zapewniło jej awans z 24. miejsca na 22.

Lata 2000–2013
1) Pierwsza dziesiątka

USA osiągnęły szczyt swojej potęgi w 2001 r., która następnie zaczęła spadać aż do roku 2008. W 2009 r. nieco wzrosła, w latach 2010–2011 znowu spadła, by nieco wzrosnąć w 2012 oraz w 2013 r. W całym okresie mamy do czynienia z trendem spadkowym. Ubytek potęgi USA w 2013 r. w stosunku do najbardziej korzystnego wyniósł 40,7 milimira (nieco więcej niż potęga Japonii), co oznacza utratę prawie 11 statystycznych stanów! Nic więc dziwnego, że zmienił się język i styl amerykańskiej polityki.

Potęga Chin przez cały okres wzrastała (z wyjątkiem roku 2003, w którym odnotowały nieznaczny spadek). W 2013 r. w stosunku do roku 2000 wzrosła ponad dwukrotnie, co jest wyczynem na miarę historyczną. Jednakże dalszy wzrost będzie coraz trudniejszy, dlatego należy liczyć się z zahamowaniem tempa wzrostu potęgi lub nawet z jej spadkiem.

W całym okresie spadała potęga Japonii (z wyjątkiem roku 2008, w którym nastąpił symboliczny wzrost) – w 2013 r. w stosunku do 2000 stanowiła niecałe 60%. Można więc powiedzieć, że Japonia jest największym przegranym w gronie pierwszej 10-tki państw świata i stan ten sukcesywnie się pogarsza.

Systematycznie rosła potęga Indii – w roku 2013 była większa niż w roku 2000 o 44 %. Zmienne tempo towarzyszyło rozwojowi potęgi Brazylii, ale ogólnie wykazywała tendencję wzrostową (zwłaszcza od roku 2004). W 2013 r. była wyższa niż w 2000 r. o prawie 32%.

Po załamaniu na przełomie tysiącleci, Rosja zaczęła się piąć w górę i w ten sposób wróciła na swoją „naturalną” pozycję. Nie ma raczej co liczyć na dalszy dynamiczny wzrost jej potęgi – bardziej prawdopodobna jest jej stabilizacja lub nawet spadek. W 2013 r. uzyskała 33,22 milimiry, co w stosunku do 2000 r. jest ponad dwukrotnie więcej. Należy jednak pamiętać, że w wypadku Rosji rok 2000 nie nadaje się do porównań, gdyż była wtedy na dnie kryzysu.

Wszystkie kraje wielkiej trójki UE (Niemcy, Francja i Wielka Brytania) odnotowały znaczny spadek swojej potęgi – Niemcy o 16%, Francja niemal o 11%, natomiast Wielka Brytania aż o 23%.

Kształtowanie się potęgi państw z pierwszej dziesiątki obrazuje schemat 1.

Schemat 1. Potęga ogólna państw z pierwszej dziesiątki w latach 2000–2013

udzial_wpotedze_swiata

Według kryteriów mocarstwowości, przyjętych w: M. Sułek, Potęga państw. Modele i zastosowania (Wydawnictwo Rambler, Warszawa 2013, s. 245), scenę globalną kształtują:

– supermocarstwa (powyżej 18% potęgi świata) – brak;

– mocarstwa światowe (12–18%) – dwa – Stany Zjednoczone i Chiny;

– wielkie mocarstwa (7–12%) – brak;

– mocarstwa regionalne (3–7%) – cztery – Indie, Japonia, Brazylia i Rosja (jej (pozycja jest wahliwa). Niemcy wypadły z tego grona w 2010 r. Ukształtował się więc system dwubiegunowy, ale na stosunkowo niskim poziomie (brak supermocarstw). Trzeba mocno podkreślić, że ocena ta dotyczy wyłącznie potęgi ogólnej. Jeśli chodzi o potęgę wojskową Stany Zjednoczone pozostają supermocarstwem; są więc supermocarstwem niepełnym w rozumieniu ogólnym.

2) Polska

Polska systematycznie, acz raczej powoli, aż do 2008 r. pięła się w górę. Od 2009 r. do 2012 nie nastąpił wzrost potęgi Polski. W 2013 nastąpił lekki wzrost, ale nadal znajduje się za Iranem, Argentyną, Arabią Saudyjską i Nigerią. Za nami są Kolumbia, Tajlandia i RPA. Potęga Polski w 2013 r. była tylko o 16% większa niż w 2000 r.

3) Układ sił między kontynentami

Układ sił między kontynentami obrazuje schemat 2. Trzeba jednak pamiętać, że ma on charakter wyłącznie formalny, gdyż kontynenty nie są i raczej nie będą jednostkami politycznymi. Pokazuje on jednak w makroskali rozkład potęgi w świecie.

Schemat 2. Układ sił między kontynentami w 2013 r.

potegi_kontynentow

Rozpatrując układ sił kontynentalnie należy stwierdzić, że najsilniejszym kontynentem pozostaje Azja. Europa i Ameryka dysponują zbliżonymi wielkościami potęgi, podobnie jak Ameryka Południowa oraz Afryka, chociaż tu występuje większa różnica na korzyść Ameryki Południowej. Najsłabszym kontynentem pozostaje Australia i Ocenia.



 

Projekt badawczy – Potęgi ogólne państw członkowskich

Organizacji Narodów Zjednoczonych w poszczególnych latach

 

 

2000 r.

wg kursu

wg psn

2001 r.


wg kursu

wg psn

2002 r.

wg kursu

wg psn

2003 r.
 
wg kursu

wg psn

2004 r.

wg kursu

wg psn

2005 r.

wg kursu

wg psn

2006 r.

wg kursu

wg psn

2007 r.

wg kursu

wg psn

2008 r.

wg kursu

wg psn

2009 r.

wg kursu

wg psn

2010 r.

wg kursu

wg psn

2011 r.
 
wg kursu


wg psn

2012 r.

wg kursu

wg psn
 
2013 r.


wg kursu

wg psn
       

 

Program badawczy – Potęgi ogólne organizacji regionalnych i związków państwowych

      —      ANZUS – Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku

   ASEAN   ASEAN – Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej

   GUAM   GUAM – Organizacja na Rzecz Demokracji i Rozwoju

LPA  LPA – Liga Państw Arabskich

MERCOSUR MERCOSUR – Wspólny Rynek Południa

NAFTA NAFTA – Półnicnoamerykański Układ Wolnego Handlu

NATO NATO – Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego

 

      —      NEXT11

 

ODKB ODKB – Układ o Bezpieczeństwie Zbiorowym

ZRIB PZRiB – Państwo Związkowe Rosji i Białorusi

uniaafrykUA – Unia Afrykańska

flagaUE UE – Unia Europejska

WNP WNP – Wspólnota Niepodległych Państw

Czytany 152192 razy Ostatnio zmieniany środa, 03 grudzień 2014 23:39