wtorek, 11 sierpień 2009 09:28

Leonid Swiridow: Na drodze do niepodległości

Oceń ten artykuł
(0 głosów)

altLeonid Swiridow

Historia starań Osetii Południowej i Abchazji o uzyskanie suwerenności

W 1810 r. Abchazja dobrowolnie weszła w skład Imperium Rosyjskiego, jako samodzielne, niezależne od Gruzji księstwo. Po tym, jak w wyniku wojen kaukaskich drugiej połowy XIX w., część rdzennej ludności opuściła Abchazję, jej terytorium stało się atrakcyjne dla ekspansji gruzińskiej. Działania nacjonalistycznych kręgów w Gruzji, prowadzące do ustanowienia kontroli nad Abchazją, wzmogły się po rozpadzie Imperium Rosyjskiego. W maju 1918 r., nowo utworzona Gruzińska Republika Demokratyczna, wspierana przez niemieckie wojska, okupowała i anektowała Abchazję.

 

Z nadejściem władzy radzieckiej, 31 marca 1921 r., proklamowano Abchaską Socjalistyczną Republikę Radziecką. Dwa miesiąca później nowe władze Gruzji uznały jej niepodległość.

Abchaska Socjalistyczna Republika Radziecka, na prawach suwerennego państwa, brała udział w utworzeniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, a w grudniu 1922 r. jej przedstawiciel podpisał Porozumienie o utworzeniu ZSRR.

W ten sam sposób rozgrywała się sytuacja wokół Osetii. W 1774 r. naród osetyjski, ze wszystkimi swoimi ziemiami, dobrowolnie wszedł w poddaństwo Imperium Rosyjskiego, a w 1843 r., z południowej części Osetii, utworzono Obwód Osetyjski w składzie Guberni Tyfliskiej, który włączono do administracyjno-terytorialnego systemu Rosji.
Po rozpadzie Imperium Rosyjskiego w 1917 r., w odpowiedzi na osetyjskie pragnienie pozostania w składzie Rosji, kierownictwo Gruzji dokonało próby siłowego przyłączenia południowej części Osetii. W 1920 r. uległa ona zbrojonej agresji, której towarzyszyły najokrutniejsze represje i ludobójstwo (około 20 tys. ludzi zginęło, ponad 50 tys. wygnano przez łańcuch górski Kaukazu na północ). W okresie radzieckim Osetyjczycy byli poddawani tym samym wyżej opisanym prześladowaniom i dyskryminacji, co Abchazi.

Po powstaniu ZSRR Południową Osetię włączono w skład Gruzji jako Południowoosetyjski Obwód Autonomiczny, a Północną - w skład Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Radzieckiej.

W okresie rozpadu Związku Radzieckiego, ówczesny prezydent Gruzji Zwiad Gamsachurdia, obrał kurs na stworzenie narodowego, unitarnego państwa. Pod hasłem „Gruzja - dla Gruzinów" oświadczył: Powinniśmy deportować Osetyjczyków do Rosji, powinniśmy podzielić terytorium Abchazji, powinniśmy anulować autonomię Adżarii, na terytorium Gruzji nie powinno być autonomii, panować powinna tytułowa nacja.

Od lutego 1922 r. do lutego 1931 r., Abchaska Socjalistyczna Republika Radziecka była połączona na jednakowych zasadach z Gruzińską SSR we wspólne państwo. Nazywano ją „Umowną Abchaską SSR". Jednak w lutym 1931 r., wbrew woli abchaskiego ludu, dekretem Stalina, Umowna Abchaska SSR została przekształcona w autonomiczną republikę i włączona do Gruzińskiej SSR. Podeptanie suwerennych praw Abchazji, zniżenie jej statusu do poziomu autonomii w składzie Gruzji doprowadziły do narodowego buntu, ludowego zgromadzenia, które wyraziło zdecydowany sprzeciw wobec takiego rozwiązaniu.

W 1937 r. rozpoczął się jeden z najmroczniejszych okresów w najnowszej historii Abchazji. Z inicjatywy Ławrientija Berii na republikę spadł terror i represje, których celem miało być zniszczenie elity politycznej i intelektualnej narodu abchaskiego. Polityka gruzinizacji odbywała się na drodze siłowej: pismo abchaskie dostosowywano do zasad pisowni gruzińskiej, rdzenne nazwy abchaskie zastępowano gruzińskimi, w szkołach nauka odbywała się po gruzińsku. Abchazom zakazywano nazywać się narodem, skutecznie prowadzono politykę przesiedleńczą, mającą na celu złamanie etnodemograficznej struktury ludności. W okresie od 1937 do 1953 r. z Gruzji do Abchazji przesiedlono kilkadziesiąt tysięcy Gruzinów, przez co znacznie zwiększył się ich udział w składzie ludności Abchazji. Abchazowie mieli trudności ze zrobieniem kariery, jeżeli nie zmienili swoich nazwisk na modłę gruzińską.

17 marca 1991 r. Osetia Południowa wzięła udział w referendum o przyszłości ZSRR, w którym 98% ludności opowiedziało się za zachowaniem Związku. Naczelna Rada Gruzińskiej SSR zakazała przeprowadzenia referendum na terytorium Gruzji i tym samym znów naruszyła obowiązujące wtedy prawa. Po rozpadzie ZSRR ludność Osetii Południowej, podczas referendum w dniu 19 stycznia 1992 r., praktycznie jednogłośnie opowiedziała się za proklamowaniem niepodległości Południowej Osetii. 29 maja 1992 r. Naczelna Rada Republiki Południowej Osetii przyjęła Akt niepodległości państwa.

 


 

23 lipca 1992 r. Naczelna Rada Abchazji proklamowała Abchazję, jako suwerenne państwo, podmiot prawa międzynarodowego. Jednocześnie parlament Abchazji zwrócił się do kierownictwa Gruzji z propozycją rozpoczęcia rokowań na temat ustanowienia równoprawnych kontaktów na mocy umowy federacyjnej.

Południowa Osetia i Abchazja nie zgodziły się przyjąć dyktatu Tbilisi, w rezultacie czego gruzińskie kierownictwo postanowiło podporządkować ich sobie przy użyciu siły. Działania zbrojne, skierowane przez kierownictwo gruzińskie przeciw Osetii Południowej, pochłonęły w latach 1990-1991 ponad 3 tys. osób i doprowadziły do ucieczki ponad 40 tys. Osetyjczyków do Osetii Północnej. Spalono ponad sto południowoosetyjskich wsi.

W wyniku rozpoczętej przez władze Tbilisi wojny przeciw Abchazji, w latach 1992-1993 zginęło około 7 tys. osób. Spośród 550 tys. przedwojennej ludności Abchazji 200-250 tys. osób (przeważnie narodowości gruzińskiej) stało się uchodźcami.

Po tym, jak kosztem ogromnej liczby ofiar narodu abchaskiego i południowoosetyjskiego, zakończono agresywne wojny, przy aktywnym udziale Rosji rozpoczął się proces pokonywania konfliktów i formowania mechanizmów regulacyjnych.

24 czerwca 1992 r. w Soczi prezydenci Rosji i Gruzji Borys Jelcyn i Eduard Szewardnadze podpisali Porozumienie w Sprawie Uregulowania Konfliktu Gruzińsko-Osetyjskiego, zgodnie z którym 14 lipca 1992 r. w Południowej Osetii rozpoczęła się operacja pokojowa: w strefę konfliktu wprowadzono Mieszane Siły Pokojowe, w których skład weszły bataliony rosyjskie, gruzińskie i osetyjskie. Na mocy porozumienia w Soczi stworzono także Mieszaną Komisję Kontroli ds. uregulowania konfliktu gruzińsko-osetyjskiego. W charakterze obserwatora w Komisji uczestniczyła także OBWE.

 

W okresie od czerwca do sierpnia 2004 r. strona gruzińska, łamiąc wspomniane porozumienie, podjęła próbę rozwiązania problemu drogą siłową.

alt5 listopada 2004 r., dzięki pośrednictwu Rosji, odbyło się w Soczi spotkanie premiera Gruzji Zuraba Żwani i prezydenta Południowej Osetii Eduarda Kokojty'ego. Rezultatem spotkania było podpisanie oświadczenia, w którym zobowiązywano się do zaprzestania ognia i utrwalano rozporządzenie wyprowadzenia wszystkich pozostających w strefie konfliktu nielegalnych formacji zbrojnych.

Eduard Kokojty zgodził się z zainicjowanym przez Zuraba Żwanię trójetapowym planem uregulowania konfliktu, zreferowanym przez kierownictwo gruzińskie jesienią 2004 r. na 59. sesji Zgromadzenia Generalnego ONZ, demonstrując w ten sposób otwartość na pokojowe rozwiązanie problemów, w tym także kwestii statutowych. Jednak po śmierci Żwania w niejasnych okolicznościach na początku 2005 r. Saakaszwili zrezygnował z trójetapowego planu, który dawał nadzieję na osiągnięcie porozumienia gruzińsko-osetyjskiego.

12 grudnia 2005 r. prezydent Osetii Południowej Eduard Kokojty podjął nową próbę osiągnięcia kompromisu. Skierował do Saakaszwilego i OBWE propozycję rozpoczęcia wspólnej z Gruzinami pracy nad programem działań w kwestii uregulowaniu konfliktu w ramach Mieszanej Komisji Kontroli. Reakcja gruzińskiego premiera Zuraba Nogaidelego była pozytywna. Odpowiednie porozumienie znalazło się w dokumentach Komisji podpisanych przez ministra ds. uregulowania konfliktów Gieorgija Chaindrawę. To stanowisko znalazło poparcie w OBWE, której przedstawiciele także opowiedzieli się za podpisaniem przez Tbilisi i Cchinwali dokumentu o niestosowaniu siły.

Ale gruzińska strona ponownie kardynalnie zmieniła swoje stanowisko. Gieorgija Chaindrawę usunięto, a nowy minister ds. uregulowania konfliktów Merab Antadze, podczas posiedzenia Mieszanej Komisji Kontroli w Moskwie w dniach 17-18 sierpnia 2006 r. zrezygnował z kontynuowania pracy nad wspólnym programem, oświadczywszy, że uregulowanie powinno opierać się na jednostronnym stanowisku kierownictwa gruzińskiego. W ten oto sposób proces pokojowy znalazł się w ślepym zaułku. Winnym była strona gruzińska, która w następstwie całkowicie zrezygnowała z pracy w ramach Komisji.

12 listopada 2006 r. w Osetii Południowej odbyło się kolejne referendum w sprawie niepodległości, a także wybory prezydenta tej republiki (przytłaczającą większością głosów ponownie wybrano Kokojty'ego). Jednocześnie w niektórych gruzińskich wsiach Południowej Osetii Tbilisi zorganizowało prowokacyjne „alternatywne wybory" i „referendum", na podstawie których sformowano marionetkowe organy władzy na czele z Dmitrijem Sanakojewem.

Od końca czerwca 2007 r. uaktywniły się działania Gruzinów w kwestii zwiększenia sił zbrojnych w strefie konfliktu i wokół niej.

7 sierpnia 2007 r. strona gruzińska oskarżyła Rosję o naruszenie przestrzeni powietrznej Gruzji i zrzucenie rakiety lotniczej na obszarze gruzińskiej stacji radiolokacyjnej w strefie konfliktu gruzińsko-osetyjskiego, czym rozwinęła hałaśliwą kampanię antyrosyjską na arenie międzynarodowej. MSZ Rosji i Główny Sztab Sił Powietrznych obaliły oskarżenie. Rezultaty pracy rosyjskich ekspertów, którzy odwiedzili Tbilisi w dniach 16-17 sierpnia 2007 r., pozwoliły wyciągnąć wniosek, że chodzi o jawną antyrosyjską prowokację. Przedstawione ekspertom „namacalne dowody", zawierały części od różnych rakiet. Z przeprowadzenia wspólnego śledztwa strona gruzińska zrezygnowała.

 


 

4 marca 2008 r. parlament Osetii Południowej zwrócił się do sekretarza generalnego ONZ, Prezydenta Rosji i przywódców państw UE i WNP z prośbą o uznanie niepodległości republiki.

Według podobnego scenariusza rozwijała się sytuacja wokół uregulowania konfliktu gruzińsko-abchaskiego. 14 maja 1994 r. w Moskwie między Gruzją i Abchazją przy pośrednictwie Rosji podpisano Porozumienie o wstrzymaniu ognia i rozdzieleniu sił. Na mocy tego dokumentu oraz decyzji Rady Przywódców Państw WNP od czerwca 1994 r. w strefie konfliktu rozpoczęto dyslokację Kolektywnych Sił Pokojowych WNP. Rada Bezpieczeństwa ONZ stworzyła Misję ONZ w Gruzji (UNOMIG).

W 1994 r. utworzono Grupę Przyjaciół Sekretarza Generalnego ONZ ds. Gruzji, w której skład weszły Rosja, Wielka Brytania, Niemcy, Francja i USA. Rosja otrzymała ponadto określony w rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ status strony pomagającej.

19 stycznia 1996 r. Rada przywódców państw WNP podjęła decyzję „O środkach uregulowania konfliktu w Abchazji i Gruzji", nakładającą ograniczenia w kontaktach z Abchazją na linii handlowo-ekonomicznej, finansowej, transportowej i w innych dziedzinach.

6-7 marca 2003 r. w Soczi odbyło się spotkanie prezydentów Rosji Władimira Putina i Gruzji Eduarda Szewardnadze z udziałem strony abchaskiej. Przyjęto rozwiązanie o stworzeniu trzech grup roboczych z udziałem Rosji, Gruzji i Abchazji:

1) ds. powrotu uchodźców i przesiedlonych do okręgu galskiego,

2) ds. odbudowy ruchu kolejowego Soczi-Suchumi-Tbilisi,

3) ds. modernizacji stacji hydroelektrycznej Ingurii.

Jednakże rozpoczęte na tych kierunkach prace zostały zerwane po objęciu władzy w Gruzji przez Michaiła Saakaszwilego.

W latach 2004-2005 gruzińskie kutry straży przybrzeżnej niejednokrotnie zatrzymywały i ostrzeliwały tureckie statki towarowe, płynące do Abchazji. W związku z tym Suchumi wstrzymało swój udział w procesie negocjacyjnym.

18 czerwca 2006 r. gruziński parlament przyjął rozporządzenie, w którym uznano, że działania misji pokojowych w Abchazji i Południowej Osetii stanowią jedną z najważniejszych barier na drodze pokojowego uregulowania konfliktu. W związku z tym rząd Gruzji otrzymał polecenie rozpoczęcia procedur, mających na celu przerwanie operacji pokojowych w Abchazji i Południowej Osetii, anulowanie właściwych umów i struktur międzynarodowych, jak również natychmiastowe wyprowadzenie kontyngentów Kolektywnych Sił Pokojowych WNP z Gruzji i ich zamianę na międzynarodowe siły policyjne.

W lipcu 2006 r. zaostrzyła się sytuacja w górnej części Wąwozu Kodorskiego, gdzie wprowadzono policjantów i wojskowe odziały Gruzji, naruszając tym samym Porozumienie Moskiewskie z 1994 r. Rząd Gruzji poinformował o przeprowadzeniu w Wąwozie Kodorskim operacji policyjnej w celu «odbudowania porządku konstytucyjnego».

13 kwietnia 2007 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję 1752, w której potwierdzono stabilizacyjną rolę Kolektywnych Sił Pokojowych WNP. Zaapelowano w niej także do strony gruzińskiej, by zapewniła zgodność sytuacji w górnej części Wąwozu Kodorskiego z Porozumieniem Moskiewskim z 1994 r., jak również w trybie natychmiastowym zrewidowała dokumenty dotyczące niestosowania siły między Tbilisi i Suchumi, a także powrotu uchodźców i przesiedleńców.

Ignorując tezy rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ 1752, strona gruzińska w dalszym ciągu umacniała obecność swoich pododdziałów policyjnych i wojskowych w górnej części Wąwozu Kodorskiego. W sierpniu 2008 r. ugrupowania liczyły sobie prawie 2,5 tys. osób.

 


 

Od sierpnia 2007 r. do marca 2008 r. obserwatorzy wojskowi Misji ONZ w Gruzji odnotowali 26 lotów aparatów bezzałogowych, które naruszając Porozumienie Moskiewskie z 1994 r. i rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, wykonywały zwiadowcze loty nad terytorium Abchazji. W ten sposób strona gruzińska zablokowała proces negocjacyjny, uniemożliwiwszy uzgodnienie warunków zapewnienia bezpieczeństwa, rozwoju społeczno-ekonomicznego Abchazji i rozwiązania dotkliwych problemów jej ludności.

W takich warunkach, 6 marca 2008 r. MSZ Rosji skierowało do Komitetu Wykonawczego WNP oficjalną notę, w której zakomunikowano, że Federacja Rosyjska, w związku z powyższymi okolicznościami, nie czuje się w obowiązku przestrzegania też Rozwiązania Rady Przywódców Państw WNP „O środkach uregulowania konfliktu w Abchazji i Gruzji» z dnia 19 stycznia 1996 r., który wprowadzał zakaz współpracy z Abchazją w sferze handlowo-ekonomicznej, finansowej, transportowej itp. Zaznaczmy, że Grupa Przyjaciół Sekretarza Generalnego ONZ ds. Gruzji niejednokrotnie zalecała zdjęcie sankcji ekonomicznych wobec Abchazji. Rekomendację tę poparła także Rada Bezpieczeństwa ONZ w swojej rezolucji 1781 z dnia 15 października 2007 r.

16 kwietnia 2008 r. Władimir Putin wydał Rządowi Federacji Rosyjskiej, federalnym organom władzy wykonawczej oraz organom władzy wykonawczej podmiotów Federacji Rosyjskiej rozporządzenie, by zabezpieczyć wszechstronną obronę praw, swobód i interesów prawnych obywateli Federacji Rosyjskiej, zamieszkałych w Abchazji i Południowej Osetii. W ramach realizacji tego rozporządzenia przewidziana była współpraca z faktycznymi organami władzy Abchazji i Południowej Osetii, w tym w sferze handlowo-ekonomicznej, społecznej, naukowo-technicznej, a także informacyjnej, kulturalnej i edukacyjnej.

Na tle stałych prowokacji ze strony Gruzji, jej działań o charakterze destabilizacyjnym, jak również narastania napięcia w strefie konfliktu gruzińsko-abchaskiego, 29 kwietnia 2008 r. strona rosyjska podjęła decyzję o umocnieniu kontyngentu Kolektywnych Sił Pokojowych WNP w ramach liczby, określonej Rozporządzeniem Rady Przywódców Państw WNP z dnia 22 sierpnia 1994 r.

W toku rozmów z Michaiłem Saakaszwilim 6 czerwca 2008 r. w Petersburgu i 6 lipca 2008 r. w Astanie Prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew stanowczo wezwał do podpisania przez Gruzję, Abchazję i Południową Osetię porozumień o niestosowaniu siły i gwarancjach bezpieczeństwa, jak również zawarcia porozumienia o wyprowadzeniu gruzińskich pododdziałów wojskowych i policyjnych z górnej części Wąwozu Kodorskiego i deeskalacji sytuacji w wąwozie.

 


 

Kulminacyjnym punktem polityki prowokacji ze strony Tbilisi okazała się noc z 7 na 8 sierpnia 2008 roku. Strona gruzińska, na przekór wygłoszonym kilka godzin wcześniej przez Michaiła Saakaszwilego zapewnieniom o niestosowaniu siły, rozpoczęła działania wojenne przeciw Południowej Osetii, z zastosowaniem ciężkich zbrojeń i techniki wojennej (lotnictwo, czołgi, haubice, wieloprowadnicowe wyrzutnie rakiet). Masowanemu uderzeniu uległ sztab Kolektywnych Sił Pokojowych -  ogień prowadzono po punktach obserwacyjnych tych sił, osiedlach mieszkaniowych, cmentarzach, zabytkach kultury. Pociski trafiły także w biuro OBWE, gdzie znajdowali się obserwatorzy z ramienia tej organizacji. Dnia 8 sierpnia gruzińskie wojska wkroczyły do Cchinwali. Do działań gruzińskiej armii przyłączyli się także gruzińscy żołnierze z kontyngentu Kolektywnych Sił Pokojowych, którzy przed atakiem na Cchinwali zbiegli, a potem strzelali do swoich kolegów z misji pokojowej.

W celu odparcia ataku gruzińskiego, realizując zobowiązania Rosji nałożone przez  Porozumienie z 1992 roku i zgodnie z prawem do samoobrony wynikającym z artykułu 51 Statutu ONZ, na pomoc rosyjskiej misji pokojowej w Południowej Osetii ruszyły pododdziały sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej. Po wyzwoleniu Południowej Osetii i stłumieniu pozycji gruzińskich, z których ostrzeliwano terytorium osetyjskie, 12 sierpnia 2008 roku prezydent Federacji Rosyjskiej Dmitrij Miedwiediew podjął decyzję o zakończeniu operacji w związku z osiągnięciem jej celów. Bezpieczeństwo sił pokojowych i ludności cywilnej zostało przywrócone.

10 sierpnia 2008 roku w związku z atakiem gruzińskich wojsk na Południową Osetię i wyjawieniem planów analogicznej akcji przeciw Abchazji do strefy konfliktu gruzińsko-abchaskiego wprowadzono rosyjską formację wojskową, ukształtowaną na bazie powietrzno-desantowych wojsk Rosji. Podstawowym zadaniem ugrupowania było wykluczenie powtórki sytuacji, kiedy w wyniku gruzińskiego ataku na Cchinwali zginęli przedstawiciele rosyjskich sił pokojowych, zapobieganie rozprzestrzenianiu się działań wojennych na terytorium Abchazji, obrona obywateli Rosji i ludności cywilnej oraz niedopuszczenie do katastrofy humanitarnej.

12 sierpnia strona abchaska rozpoczęła operację mającą na celu wyparcie gruzińskich formacji zbrojnych ze strefy Wąwozu Kodorskogo i ustanowieniu kontroli nad Górnym Kodori. 13 sierpnia wąwóz oddano do dyspozycji administracji obywatelskiej rejonu gulripskiego.

W wyniku gruzińskiego ataku w Południowej Osetii zginęło 64 żołnierzy rosyjskich, wśród nich 12 z misji pokojowej, ponad 323 było rannych. Ofiary w ludności cywilnej wyniosły około półtora tysiąca osób. Kilkudziesięciu tysięcy mieszkańców Południowej Osetii pozbawiono dachu nad głową, wody i pożywienia. W ciągu czterech dni rosyjską granicę przekroczyło 35 tysięcy uchodźców.

25 sierpnia 2008 roku obie izby Zgromadzenia Federalnego Rosji jednogłośnie przyjęły oświadczenie o poparciu niepodległości Południowej Osetii i Abchazji oraz rekomendowały władzy wykonawczej wprowadzenie w życie niezbędnych procedur mających na celu uznanie tej niepodległości przez stronę rosyjską. Była to odpowiedź na oficjalne apele Cchinwali i Suchumi.

26 sierpnia 2008 roku prezydent Federacji Rosyjskiej Dmitrij Miedwiediew podpisał dekrety o uznaniu przez Federację Rosyjską niepodległości Południowej Osetii i Abchazji.

Tekst jest kompilacją serii artykułów, pochodzących z bloga Leonida Swiridowa, rosyjskiego dziennikarza, korespondenta szefa polskiego biura agencji informacyjnej alt.



Czytany 12873 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04